دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 Improving the Sperm Quality by supplementation the Disaccharide Trehalose to Semen Extender in Rooster بهبود کیفیت اسپرم خروس با افزودن دی‌ساکارید ترهالوز به رقیق‌کننده منی 369 384 108939 10.22059/ijas.2026.407236.654109 FA صالح طباطبائی وکیلی گروه علوم دامی، دانشکده علوم دامی و صنایع غذایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران 0000-0003-1598-7154 صفورا برزگر گروه علوم دامی، دانشکده علوم دامی و صنایع غذایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران 0009-0001-9174-8051 Journal Article 2025 12 05 The aim of this study was to investigate the effect of trehalose on semen quality of Ross-308 roosters during 24 hours of storage at 5°C. Semen samples were collected from 10 adult roosters and diluted with Ringer’s solution containing different concentrations of trehalose (0, 50, and 100 mM). The experiment was conducted in a completely randomized design with three treatments and four replicates. Semen quality was assessed at 0, 6, 12, and 24 hours of storage. Evaluated parameters included total and progressive motility, viability, plasma membrane integrity, and morphological abnormalities. Data were analyzed using SAS software. The results indicated that addition of 50 mM trehalose significantly improved sperm quality at all storage times compared with both the control and the 100 mM treatment. In this group, total and progressive motility, viability, and membrane integrity were increased, while morphological abnormalities were reduced. On the other hand, the use of a higher concentration of trehalose (100 mM) not only did not improve sperm quality parameters, but also showed a negative effect on certain indices, including sperm morphology. In conclusion, supplementation of rooster semen diluent with 50 mM trehalose exerts a protective effect and is recommended for short-term storage at low temperature (5 °C). However, higher concentrations are not advisable due to their detrimental impact on sperm quality. هدف این پژوهش، بررسی اثر ترهالوز بر کیفیت اسپرم خروس‌های نژاد راس 308 طی نگهداری ۲۴ ساعته در دمای ۵ درجه سانتی‌گراد بود. نمونه‌های منی از ۱۰ خروس بالغ جمع‌آوری، مخلوط و پس از رقیق‌سازی با محلول رینگر اصلاح شده به 3 گروه آزمایشی شامل سطوح مختلف ترهالوز (۰، ۵۰ و ۱۰۰ میلی‌مولار) تقسیم و در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار مورد بررسی قرار گرفت. ارزیابی کیفیت اسپرم در هر نمونه آزمایشی طی چهار زمان صفر، ۶، ۱۲ و ۲۴ ساعت پس از نگهداری انجام شد. شاخص‌های مورد مطالعه دربر گیرنده‌ی تحرک کل و پیش‌رونده، زنده‌مانی، یکپارچگی غشای پلاسمایی و ناهنجاری‌های مورفولوژیکی اسپرم‌ها بودند. نتایج نشان داد افزودن ترهالوز با غلظت ۵۰ میلی‌مولار در اغلب زمان‌های آزمایش و بخصوص بعد از 6 ساعت از ذخیره‌سازی منی، به‌طور معنی‌داری کیفیت اسپرم را بهبود بخشید و نسبت به گروه شاهد و غلظت ۱۰۰ میلی‌مولار برتر بود. به نحوی که در تیمار 50 میلی‌مولار ترهالوز، تحرک کل و پیش‌رونده، زنده‌مانی و سلامت غشای اسپرم افزایش یافت و میزان ناهنجاری‌های مورفولوژیکی کاهش پیدا کرد (05/0P < ). در مقابل، استفاده از غلظت بالاتر ترهالوز (۱۰۰ میلی‌مولار) نه تنها سبب بهبود فراسنجه‌های کیفی اسپرم نشد، بلکه در برخی شاخص‌ها از جمله مورفولوژی اسپرم، اثر منفی نشان داد. به طور کلی از مطالعه حاضر می‌توان نتیجه گرفت که افزودن ترهالوز به رقیق کننده منی خروس در غلظت بهینه ۵۰ میلی‌مولار نقش حفاظتی موثری بر فراسنجه‌های کیفی اسپرم دارد و در نگهداری کوتاه‌مدت در دمای پایین توصیه می‌شود، اما استفاده از غلظت‌های بالاتر مناسب نیست. https://ijas.ut.ac.ir/article_108939_821f89564225789968c5e32d3273ca5d.pdf

دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 In vitro Evaluation of the Nutritional Value of Black Soldier Fly (Hermetia illucens) Combined with a Natural Tannin Source (Punica granatum) ارزیابی ارزش غذایی مگس سرباز سیاه (Hermetia illucens) همراه با منبع طبیعی تانن (Punica‌granatum) در شرایط آزمایشگاهی 385 405 108940 10.22059/ijas.2026.406546.654107 FA پروین علیمیرزایی حقدادی دانشجوی دکترای تغذیه دام، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بیرجند، بیرجند. ایران 0009-0005-1183-9156 سید احسان غیاثی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بیرجند، بیرجند. ایران. 0000-0003-3017-0820 محمد حسن فتحی نسری گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بیرجند، بیرجند. ایران 0000-0002-0296-7499 محمد مهدی ربیعه گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بیرجند، بیرجند.ایران 0000-0002-8341-6751 Journal Article 2025 11 27 This study aimed to evaluate the effects of combining pomegranate pomace as a natural source of tannins with black soldier fly larvae as an emerging protein source on rumen fermentation kinetics under in vitro conditions. The potential synergistic interaction between tannins and insect-derived protein in improving rumen fermentation efficiency was also examined. The research was conducted in two separate experiments using a completely randomized design. In the first experiment, different levels of the larvae–pomace mixture were assessed using the in vitro gas production technique, and parameters including pH, dry matter digestibility, protein digestibility, and ammonia nitrogen were measured at various incubation times. In the second experiment, the optimal level identified in the first experiment was selected as a protein supplement and compared with different replacement levels of soybean meal (0, 10, 20, and 30%).The results indicated that the combination of pomegranate pomace and black soldier fly larvae positively influenced rumen fermentation. In the first experiment, Treatment 6 improved dry matter digestibility(78/7) and reduced pH (6/51)and ammonia nitrogen(10/7). In the second experiment, Treatment 2 showed the highest gas production, favorable digestibility, and the lowest ammonia nitrogen concentration(6/40). Overall, this mixture can serve as a sustainable protein source and a suitable partial replacement for soybean meal in ruminant diets. Moderate levels of tannins enhanced fermentation and digestion, whereas higher levels exhibited inhibitory effects. These findings suggest that this innovative combination can improve protein utilization efficiency while contributing to the environmental sustainability of ruminant feeding systems. این پژوهش با هدف ارزیابی تأثیر ترکیب تفاله انار به‌عنوان منبع طبیعی تانن و لارو مگس سرباز سیاه به‌عنوان منبع پروتئینی نوظهور بر سینتیک تخمیر شکمبه در شرایط آزمایشگاهی انجام شد. همچنین امکان هم‌افزایی میان تانن‌ها و پروتئین حشرات در بهبود کارایی تخمیر نشخوارکنندگان مورد بررسی قرار گرفت. این مطالعه در دو آزمایش مجزا و در قالب طرح کاملاً تصادفی اجرا شد. در آزمایش اول، سطوح مختلف ترکیب لارو مگس سرباز سیاه و تفاله انار با استفاده از روش تولید گاز درون‌شیشه‌ای ارزیابی شد و شاخص‌هایی مانند pH، قابلیت هضم ماده خشک و پروتئین، و نیتروژن آمونیاکی طی زمان‌های متفاوت انکوباسیون اندازه‌گیری گردید. در آزمایش دوم، سطح مطلوب از آزمایش اول به‌عنوان مکمل پروتئینی انتخاب و با سطوح مختلف جایگزینی کنجاله سویا (۰، ۱۰، ۲۰ و ۳۰ درصد) مقایسه شد. نتایج نشان داد که ترکیب مذکور تأثیرات مثبتی بر تخمیر شکمبه‌ای دارد؛ به‌طوری‌که تیمار ۶ در آزمایش اول موجب افزایش قابلیت هضم ماده خشک(7/78) و کاهش pH(51/6) و غلظت نیتروژن آمونیاکی (7/10) شد. در آزمایش دوم نیز تیمار ۲ بهترین عملکرد را از نظر تولید گاز، قابلیت هضم و کاهش نیتروژن آمونیاکی(40/6) داشت. به‌طور کلی، این ترکیب می‌تواند به‌عنوان منبع پروتئینی پایدار و جایگزین مناسبی برای بخشی از کنجاله سویا در جیره نشخوارکنندگان مورد استفاده قرار گیرد. افزون بر این، استفاده از مقادیر متوسط تانن سبب بهبود تخمیر و افزایش هضم شد، در حالی‌که سطوح بالاتر اثرات مهاری نشان دادند. این نتایج نشان می‌دهد که ترکیب یادشده می‌تواند به بهبود بهره‌وری پروتئینی و ارتقای پایداری زیست‌محیطی جیره کمک کند. https://ijas.ut.ac.ir/article_108940_b7fb873fa9d4611b1fd127b65f0c96d5.pdf

دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 The effect of different levels of commercial anti-stress additive on performance, carcass characteristics and some blood parameters of broiler chickens under normal and heat stress conditions تأثیر سطوح مختلف افزودنی ضد تنش تجاری بر عملکرد، خصوصیات لاشه و برخی فراسنجه‌های خونی جوجه‌های گوشتی تحت شرایط نرمال و تنش گرمایی 407 423 108942 10.22059/ijas.2026.407935.654113 FA بهزاد صدیقی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0009-0001-0817-7607 حسین مروج گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-8746-999X Journal Article 2025 12 13 This experiment was conducted to investigate the effect of different levels of commercial anti-stress additive on performance traits, carcass composition and blood parameters of broiler chickens. The experiment was carried out in a 2×4 factorial arrangement with 240 male Ross broiler chickens for 42 days. Treatments included: 1- control treatment, 2- treatment containing 1.5 g/kg anti-stress additive, 3- treatment containing 3 g/kg anti-stress additive, 4- treatment containing 5 g/kg anti-stress additive. Each of the treatments was in two environments with and without heat stress and with six replications. The results showed that the average daily weight gain, average live weight at the end of the period and production efficiency index in birds receiving different levels of anti-stress were higher than in the control treatment (P<0.05). Birds receiving anti-stress at levels of 1.5 and 5 g/kg had lower feed conversion ratio than in the control treatment (P<0.05). The average daily weight gain and the average live weight at the end of the period were significantly higher in the non-stressed environment (P<0.05). Treatments containing different levels of anti-stress additive had higher carcass weight than the control treatment (P<0.05). The hormone triiodothyronine in birds receiving different levels of anti-stress additive was significantly higher than the control treatment (P<0.05). Economically, the treatment containing 1.5 g/kg anti-stress additive accounted for a higher percentage of profit than other treatments. In general, supplementation with the anti stress additive at different levels improved growth performance indices and feed conversion ratio compared with the control treatment. این آزمایش به منظور بررسی اثر سطوح مختلف افزودنی ضد تنش بر صفات عملکردی، تفکیک لاشه و فراسنجه‌های خونی مرغ‌های گوشتی انجام شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل 2×4 با 240 قطعه جوجه گوشتی نر سویه راس به مدت 43 روز انجام شد. تیمارها شامل: 1- تیمار شاهد، 2- تیمار حاوی 5/1 g/kg افزودنی ضد تنش، 3- تیمار حاوی ۳ g/kg افزودنی ضد تنش، 4- تیمار حاوی ۵ g/kg افزودنی ضد تنش بود. هر کدام از تیمارها در دو محیط با و بدون تنش گرمایی و با 6 تکرار بودند. نتایج نشان داد میانگین افزایش وزن روزانه، میانگین وزن زنده انتهای دوره و شاخص کارایی تولید در پرندگان دریافت کننده سطوح مختلف افزودنی ضد تنش نسبت به تیمار شاهد بیشتر بود (P<0.05) پرندگان دریافت کننده افزودنی در سطوح 5/1 و 5 گرم در کیلوگرم ضریب تبدیل پایین‌تری نسبت به تیمار شاهد داشتند (P<0.05). میانگین افزایش وزن روزانه و میانگین وزن زنده انتهای دوره در محیط بدون تنش به طور معنی‌داری بیشتر بود (P<0.05). تیمارهای حاوی سطوح مختلف افزودنی ضد تنش وزن لاشه بیشتری نسبت به تیمار شاهد داشتند (P<0.05). هورمون تری‌یودوتیرونین در پرندگان دریافت کننده سطوح مختلف افزودنی ضد تنش به طور معنی‌داری بیشتر از تیمار شاهد بود (P<0.05). از نظر اقتصادی تیمار حاوی 5/1 گرم در کیلوگرم افزودنی ضد تنش نسبت به سایر تیمارها درصد سود بیشتری را به خود اختصاص داد. به طور کلی استفاده از افزودنی ضد تنش در سطوح مختلف با افزایش شاخص‌های عملکرد رشد و بهبود ضریب تبدیل خوراک نسبت به تیمار شاهد همراه بود. https://ijas.ut.ac.ir/article_108942_002f9b29d163750e2e3cc47550aa4231.pdf

دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 Effects of Grain Type and Glucogenic Additive on Dry Matter Intake, Nutrient Digestibility, Milk Production, Milk Composition, and Rumen Parameters in Holstein Cows during the Transition Period اثرات نوع غله و افزودنی گلوکوژنیک بر خوراک مصرفی، گوارش‌پذیری، عملکرد شیر و فراسنجه‌های شکمبه‌ای در گاوهای هلشتاین طی دوره انتقال 425 443 109101 10.22059/ijas.2026.405836.654104 FA حسین کاظمی گروه علوم دامی, دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران, کرج, ایران 0000-0003-2902-0956 مهدی دهقان بنادکی گروه علوم دامی, دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران , کرج , ایران 0000-0001-8448-1371 حامد خلیل وندی بهروزیار گروه علوم دامی , دانشکده کشاورزی, دانشگاه ارومیه, ارومیه, ایران 0000-0002-2834-6260 مهدی گنج خانلو گروه علوم دامی, دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران, کرج , ایران 0000-0002-1854-321X Journal Article 2025 12 14 Twenty-four dry Holstein cows were used in a 2×2 factorial arrangement with four dietary treatments during the transition period (21 days before calving and 21 days after calving). The two factors were grain type (barley vs. corn) and the inclusion of a glucogenic additive. The treatments were as follows: 1) Barley-based diet without glucogenic additive, 2) Barley-based diet with glucogenic additive, 3) Corn-based diet without glucogenic additive, 4) Corn-based diet with glucogenic additive. The prepartum and postpartum diets differed in composition. Milk yield was not affected by dietary treatments, nor were milk composition parameters (protein and fat content). However, dry matter intake (DMI) postpartum tended to increase in cows fed the barley-based diet without the glucogenic additive. Nutrient digestibility (dry matter, organic matter, crude protein, non-fibrous carbohydrates, neutral detergent fiber, and fat) did not differ significantly among treatments. Similarly, ruminal parameters postpartum were not significantly influenced by dietary treatments, except for ruminal pH, which was lower in cows fed barley-based diets compared to those fed corn-based diets (p < 0.05). Ruminal ammonia nitrogen (NH₃-N) concentration was not affected by the treatments. هدف از مطالعه حاضر بررسی تأثیرات نوع دانه غله و افزودنی گلیکوژنیک بر عملکردهای تولید شیر، فراسنجه‌های گوارش‌پذیری مواد مغذی و فراسنجه‌های شکمبه گاوهای شیری هلشتاین دورۀ انتقال بود. در این مطالعه، از 24 رأس گاو شیری دورۀ انتقال (52 ± 647 = BW) در قالب طرح کاملاً تصادفی و آزمایش فاکتوریل 2×2 استفاده گردید. تیمارهای آزمایشی عبارت بودند از: 1) جیره بر پایه جو بدون افزودنی گلوکوژنیک، 2) جیره برپایه جو با افزودنی گلوکوژنیک، 3) جیره بر پایه ذرت بدون افزودنی گلوکوژنیک، و 4) جیره بر پایه ذرت با افزودنی گلوکوژنیک. جیره‌های قبل از زایش و بعد از زایش متفاوت بود. تولید و ترکیبات شیر از قبیل پروتئین و چربی تحت تأثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند. ماده خشک مصرفی بعد از زایش در گاوهایی که جیره بر پایه جو بدون افزودنی گلوکوژنیک دریافت کرده بودند تمایل به افزایش داشت (07/0 = P). گوارش‌پذیری مواد مغذی (ماده خشک، ماده آلی، پروتئین،کربوهیدرات غیر الیافی، الیاف شوینده خنثی و چربی) تفاوت معنی‌داری بین تیمارها نداشت. فراسنجه‌های شکمبه‌ای بعد از زایش تفاوت معنی داری نداشت، ولی گاوهای مصرف کنندۀ جو pH شکمبه‌ای پایین‌تری نسبت به گاوهایی که ذرت دریافت کردند، داشتند. غلظت نیتروژن آمونیاکی شکمبه نیز تحت تأثیر تیمارها قرار نگرفت. در شرایط مختلف نهاده‌ها می‌توان از حداکثر ظرفیت جایگزینی غلات در دوره انتقال استفاده کرد بدون تاثیرات منفی و همچنین می‌توان از افزودنی گلوکوژنیک بدون تاثیرات منفی در دوره انتقال برای بهبود وضعیت متابولیکی و تولید مثلی استفاده کرد. https://ijas.ut.ac.ir/article_109101_1e4fa1cccfafb408ec680c38e7c70366.pdf

دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 Identification of key co-expression modules and functional pathways associated with bovine mastitis caused by Prototheca spp. through a functional integration approach of bioinformatics analyses شناسایی ماژول‌های هم‌بیان کلیدی و مسیرهای عملکردی مرتبط با ورم‌پستان گاوهای شیری ناشی از گونه‌های پروتوتکا از طریق رویکرد ادغام کاربردی تجزیه و تحلیل‌های بیوانفورماتیکی 445 471 109029 10.22059/ijas.2026.410169.654126 FA فرزاد غفوری گروه مهندسی علوم دامی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، البرز، ایران 0000-0002-0010-0111 مصطفی صادقی گروه مهندسی علوم دامی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، البرز، ایران 0000-0002-7145-622x سیدرضا میرائی آشتیانی گروه مهندسی علوم دامی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، البرز، ایران 0000-0003-3597-4385 هرمان ویلدریک بارکما دانشکده دامپزشکی، دانشگاه کلگری، کلگری، آلبرتا، کانادا 0000-0002-9678-8378 مسعود شیرعلی مؤسسه تحقیقات کشاورزی، غذا و علوم زیستی، هیلزبرا، ایرلند شمالی، انگلستان 0000-0002-5401-0541 Journal Article 2026 01 27 Mastitis is one of the most serious challenges confronting the dairy industry, yet gene regulatory mechanisms underlying the host response to Prototheca spp., which are emerging pathogens of mastitis, remain poorly understood. This study aimed to apply an integrative bioinformatics framework—including comparative transcriptome analysis, weighted gene co-expression network analysis, and bipartite regulatory network—to identify key co-expression modules with increased or decreased expression that are involved in gene regulatory mechanisms in the somatic milk cells of two groups of Holstein dairy cattle: mastitis-affected (n=8) and healthy (n=7). Genes exhibiting increased or decreased expression were analyzed separately (FC≥2and≤−2, FDR<0.05), and bipartite regulatory networks were reconstructed independently for each group. The upregulated hub co-expression module comprised 13 hub genes (POU2AF1, FCRL5, JCHAIN, CD19, MS4A1, CD79A, IL17A, IFNG, PAX5, CXCR5, TNFRSF13C, CD79B, and CD22) and two hub miRNAs (bta-miR-2404 and bta-miR-2887). These genes and miRNAs were predominantly associated with host defense mechanisms, immune system activation through inflammatory regulation, adaptive immunity, B- and T-cell responses, and the IL-17 signaling pathway. In contrast, the downregulated hub co-expression module consisted of six hub genes (CSN1S1, CSN1S2, CSN2, BTN1A1, LALBA, and PLIN2) and six hub miRNAs (bta-miR-2462, bta-miR-34a, bta-miR-1434, bta-miR-12001, bta-miR-11981, and bta-miR-1835). These elements were primarily involved in the regulation of milk synthesis and its components, physiological processes, and the glucagon signaling pathway. Overall, these findings provide a valuable foundation for identifying regulatory mechanisms associated with susceptibility or resistance to bovine mastitis caused by Prototheca spp., with potential applications in genetic improvement and breeding strategies. ورم‌پستان یکی از جدی‌ترین چالش‌های صنعت گاوهای شیری می‌باشد که تاکنون سازوکارهای تنظیم ژنی مؤثر در میزبان در پاسخ به گونه‌های پروتوتکا‌ به عنوان پاتوژن‌های نوظهور به ‌طور کامل شناسایی نشده‌اند. هدف از ارائة پژوهش حاضر، ادغام چندلایه‌ای تجزیه‌ و‌ تحلیل‌های ترانسکریپتوم مقایسه‌ای، شبکه‌‌های هم‌بیانی ژنی وزن‌دار و شبکه‌های تنظیمی دوبخشی برای شناسایی ماژول‌های هم‌بیان هاب دارای افزایش و کاهش بیان دخیل در سازوکارهای تنظیم‌ژنی سلول‌های سوماتیک شیر دو گروه از گاوهای شیری هلشتاین مبتلا به ورم‌پستان (8 نمونه) و سالم (7 نمونه) بود. ژن‌های دارای افزایش و کاهش بیان حاصل از هر تجزیه ‌و ‌تحلیل به ‌صورت مستقل از هم تفکیک شدند (FC ≥ 2 and ≤ −2, FDR < 0.05) و برای هر گروه شبکه‌های تنظیمی دوبخشی بازسازی گردید. ماژول هم‌بیان هاب دارای افزایش بیان شامل 13 ژن ‌هاب (POU2AF1، FCRL5، JCHAIN، CD19، MS4A1، CD79A، IL17A، IFNG، PAX5، CXCR5، TNFRSF13C، CD79B و CD22) و 2 miRNA هاب (bta-miR-2404 و bta-miR-2887) بود که به‌ طور‌ کلی در پاسخ‌های دفاعی، فعال‌سازی سیستم ‌ایمنی بدن با تنظیم پاسخ‌های التهابی، سیستم ‌ایمنی تطبیقی، سلول‌های B و T و مسیر سیگنالی IL-17 نقش داشتند. همچنین ماژول هم‌بیان دارای کاهش بیان حاصل تعامل 6 ژن هاب (CSN1S1، CSN1S2، CSN2، BTN1A1، LALBA و PLIN2) و 6 miRNA هاب (bta-miR-2462، bta-miR-34a، bta-miR-1434، bta-miR-12001، bta-miR-11981 و bta-miR-1835) بود که به ‌طور عمده در تنظیم فعالیت‌های مرتبط با سنتز شیر و ترکیبات آن، تنظیم سازوکارهای هورمونی و مسیر سیگنالی گلوکاگون کد می‌شدند. نتایج این پژوهش، می‌تواند زمینه‌ساز معرفی ترانسکریپت‌های کلیدی دخیل در سازوکارهای تنظیم ژنی مرتبط با میزان حساسیت و یا مقاومت به ورم‌پستان گاوی ناشی از گونه‌های پروتوتکا برای راهبُردهای اصلاح‌نژادی باشد. https://ijas.ut.ac.ir/article_109029_39704a29faf72b02ef07245aa6483c78.pdf

دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 Effects of Combined Processing with Electron Beam Irradiation and Liquid Culture of Aspergillus oryzae on Chemical Composition, Gas Production, and Ruminal Degradability of Wheat Straw تأثیر فرآوری توأم با پرتوهای الکترونی و کشت مایع قارچ آسپرژیلوس اورایزا بر ترکیب شیمیایی، تولید گاز و تجزیه پذیری شکمبه ای کاه گندم 473 495 109102 10.22059/ijas.2026.410722.654127 FA هادی عدن ور گروه علوم دامی،‌دانشکده کشاورزی،‌دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0009-0005-2627-3300 حامد خلیلوندی بهروزیار گروه علوم دامی،‌دانشکده کشاورزی،‌دانشگاه ارومیه. ارومیه،‌ ایران 0000-0002-2834-6260 یونس علی علیجو گروه علوم دامی،‌دانشکده کشاورزی،‌دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. 0000-0001-7012-2407 علیرضا بیات گروه پژوهشی تغذیه و پرورش دام،‌موسسه تحقیقات منابع طبیعی فنلاند، فنلاند 0000-0002-4894-0662 عبداله احمدپور مرکز آموزش عالی شهید باکری میاندوآب،‌دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0002-4697-2230 Journal Article 2026 02 10 Processing of lignocellulosic feeds with electron beam irradiation and fungal fermentation can improve fiber availability. This study examined the synergistic effects of electron beam irradiation and an Aspergillus oryzae liquid culture extract on wheat straw. Treatments included irradiation at 200, 300, or 400 kGy before (first set) or after (second set) fungal extract application. The chemical composition of the control treatment (unprocessed) and the six other treatments was determined according to standard methods, and the contents of neutral detergent fiber (NDF), acid detergent fiber (ADF) and indigestible NDF after 240 h of incubation (iNDF240) were measured using an ANKOM system and the filter bag technique. Gas production and ruminal degradability of dry matter and NDF were determined. A completely randomized design was used for statistical analysis, and data were analyzed using SAS 9.4. As irradiation dose increased, the contents of DM recovery, NDF, and ADF in all treatments decreased significantly compared to the control (P < 0.05), and this reduction was greater in the pre irradiated treatments. With increasing incubation time, cumulative gas production and ruminal degradability of DM and NDF increased markedly (P < 0.05). For all treatments, a very strong correlation was observed between gas production and ruminal degradability. Overall, the combination of 400 kGy electron beam irradiation prior to fungal processing showed the best performance, and its application could be a promising approach to improving the nutritional value of wheat straw. فرآوری خوراک‌های لیگنوسلولزی با پرتوهای الکترونی و تخمیر قارچی، می‌تواند قابلیت دسترسی به الیاف را بهبود بخشد. در این مطالعه، اثرات هم‌افزایی پرتودهی الکترونی و عصاره حاصل از کشت مایع قارچ آسپرژیلوس اورایزا بر کاه گندم بررسی شد. در سه تیمار دسته اول، ابتدا کاه گندم در سه سطح 200، 300 و 400 گیلو‌گری پرتودهی و سپس با عصاره قارچی فرآوری شد و در سه تیمار دسته دوم، فرآوری با عصاره قارچی قبل از پرتودهی انجام شد. ترکیب شیمیایی تیمار شاهد (بدون فرآوری) و شش تیمار دیگر بر اساس روش‌های استاندارد و مقادیر الیاف نامحلول در شوینده خنثی و اسیدی و الیاف گوارش ناپذیر پس از 240 ساعت انکوباسیون (iNDFD240) با استفاده از دستگاه آنکوم و روش فیلتربگ تعیین گردید. مقادیر تولید گاز و تجزیه‌پذیری شکمبه‌ای ماده خشک و الیاف نامحلول در شوینده خنثی تعیین گردید. تجزیه آماری در قالب طرح کاملا تصادفی با نرم‌افزار SAS 9.4 صورت گرفت. با افزایش دز پرتودهی، بازده ماده خشک، الیاف نامحلول در شوینده خنثی و اسیدی همه تیمارها نسبت به شاهد به طور معنی‌داری کاهش نشان داد (05/0P<) و این کاهش در تیمارهای پرتودهی پیشین بیشتر بود. با افزایش زمان انکوباسیون، تولید تجمعی گاز، تجزیه‌پذیری شکمبه‌ای ماده خشک و الیاف به‌طور چشمگیری افزایش نشان داد (05/0P<). برای تمامی تیمار‌ها، همبستگی بسیار قوی تولید گاز با تجزیه‌پذیری شکمبه‌ای مشخص شد. در مجموع، ترکیب پرتودهی الکترونی 400 کیلوگری پیشین با فرآوری قارچی، بهترین عملکرد را نشان داد و کاربرد آن می‌تواند رویکردی امیدبخش برای ارتقای ارزش تغذیه‌ای کاه گندم محسوب ‌شود. https://ijas.ut.ac.ir/article_109102_91ef630138b9b844cc373520f48df649.pdf

دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 Effect of different levels of soy lecithin nanoliposomes in extender on the quality of canine sperm after freeze-thawing اثر سطوح مختلف نانولیپوزوم لسیتین سویا در رقیق کننده‌ بر کیفیت اسپرم سگ پس از انجماد-ذوب 497 507 109108 10.22059/ijas.2026.408382.654114 FA طوبی ندری گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0003-0186-1120 Journal Article 2025 12 22 Cryopreservation imposes physical and chemical stress on sperm, resulting in decreased motility, viability, and overall quality. This study aimed to investigate the effect of different concentrations of soy lecithin nanoliposomes (1, 2, and 3%) on the quality of sperm from Sarabi dogs after freezing-thawing. Sperm collection was performed manually from three Sarabi dogs using hand stimulation and a suitable collection device in the presence of a female dog in heat to stimulate sexual desire. The evaluation parameters included sperm motility, abnormalities (Hancock), sperm membrane integrity (eosin-nigrosin), acrosome membrane integrity (PSA), and membrane activity (HAST) after the freezing-thawing process. The results of this study showed that the extender containing 2% lecithin nanoliposomes exhibited higher total motility (65.5±1.8) compared to other nanoliposomal treatments, although this difference was not statistically significant compared to the control group (66.7±1.8) (P<0.05). The progressive motility results showed that the L2 group (55.5±1.5) was significantly higher than the other groups, although it did not differ significantly from the control treatment (52.3±1.5) (P<0.05). Similarly, the highest percentage of integrity, membrane activity, and acrosome integrity was related to the 2% lecithin nanoliposomes treatment, which did not differ significantly from the control treatment (P<0.05). Sperm abnormalities in this experiment were not significantly affected by the type of extender. Therefore, it seems that the use of the extender containing 2% lecithin Soy lecithin nanoliposomes can improve the properties of dog sperm after freeze-thaw. انجماد اسپرم با ایجاد تنش‌های فیزیکی و شیمیایی موجب کاهش تحرک و زنده مانی و افت کیفیت اسپرم می‌شود. هدف از این مطالعه اثر غلظت‌های مختلف نانولیپوزوم لسیتین سویا (1، 2 و 3درصد) بر کیفیت اسپرم سگ نژاد سرابی پس از انجماد-ذوب بررسی بود. اسپرم گیری از سه قلاده سگ نژاد سرابی به روش دستی با استفاده از تحریک دستی با استفاده از وسیله جمع آوری مناسب و در حضور یک سگ ماده فحل برای تحریک میل جنسی انجام شد. پارامترهای ارزیابی شامل تحرک اسپرم، ناهنجاری‌ها (هانکوک)، یکپارچگی غشای اسپرم (ائوزین- نیگروزین)، یکپارچگی غشای آکروزوم (PSA) و فعالیت غشاء (هاست) پس از فرآیند انجماد-ذوب بود. نتایج این مطالعه نشان داد که رقیق کننده حاوی 2درصد نانولیپوزوم لسیتین در مقایسه با سایر تیمارهای نانولیپوزمی جنبایی کل بالاتری (8/1±5/65) نشان داد اگرچه، در مقایسه با گروه کنترل (8/1±7/66) تفاوت معنی داری نشان نداد ) 05/0< (P. نتایج جنبایی پیشرونده نشان داد که گروه L2 (5/1±5/55) با اختلاف معنی داری بالاتر از سایر گروهها بود اگرچه با تیمار کنترل تفاوت معنی داری نداشت (5/1 ±3/52)) 05/0< (P. به طور مشابه، بالاترین درصد یکپارچگی، فعالیت غشاء و یکپارچگی آکروزوم مربوط به تیمار 2 درصد نانولیپوزوم لسیتین بود که تفاوت معنی‌داری با تیمار کنترل نداشت) 05/0< (P. ناهنجاری‌های اسپرم در این آزمایش به طور معنی‌داری تحت تأثیر نوع رقیق‌کننده قرار نگرفت. بنابراین،، نانولیپوزوم لسیتین سویا با حفظ کیفیت اسپرم مشابه با زرده تخم‌مرغ، قابلیت استفاده به‌عنوان جایگزین بالقوه در رقیق‌کننده انجماد اسپرم سگ را نشان داد. https://ijas.ut.ac.ir/article_109108_451ee8eba789f091fb3133d6a953b82b.pdf

دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 Effect of different levels of alpha-lipoic acid in egg yolk-based extender on the quality of frozen-thawed ram sperm اثر سطوح مختلف آلفا لیپوییک اسید در رقیق کننده‌ بر پایه زرده تخم مرغ بر کیفیت اسپرم قوچ پس از انجماد-ذوب 509 518 109109 10.22059/ijas.2026.408705.654117 FA طوبی ندری گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0003-0186-1120 فرهاد فرخی اردبیلی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0002-6604-1820 مسلم مهدیزاده گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0003-0186-1120 سعید زین الدینی گروه علوم دامی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0001-5741-814X فیلیپ جورجیویس ساوولیدی گروه علوم دامی، دانشکده اگروبیولوژی، غذا و منابع طبیعی، دانشگاه چک، پراگ، کامیکسا، جمهوری چک 0000-0002-4889-837X Journal Article 2025 12 28 This study aimed to evaluate the effect of different levels of alpha-lipoic acid (ALA) (1, 2, and 4 μM; AL1, AL2, and AL4, respectively) on the quality of ram sperm after freezing and thawing. Ejaculates were collected weekly from four adult rams using an artificial vagina for six weeks. Semen was mixed and diluted with egg yolk extenders containing 1, 2, and 4 μM ALA, as well as egg yolk extender without ALA (control group). Motility, viability, and membrane functionality of sperm were evaluated after freezing. The results of this paper showed that the AL4 group showed significantly higher total motility (69.2±2.3) than the other groups. Also, AL4 had higher progressive motility (46.6±3.7) than the other treatments. Compared with the control group, the AL4 group showed significantly higher plasma membrane integrity (72.6±1.9 vs. 51.4±1.9) and plasma membrane activity (75.2±1.3 vs. 52.4±3.1). AL4 showed the highest percentage of live sperm (68.2±2.5) and the lowest percentage of dead sperm (22.3±1.9) (P<0.05). Therefore, it seems that the addition of 4 μM to the egg yolk-based extender can increase the quality and viability of ram sperm after cryopreservation. این مطالعه با هدف ارزیابی تأثیر سطوح مختلف آلفا-لیپوئیک اسید (ALA) (1، 2 و 4 میکرومولار؛ به ترتیب AL1، AL2 و AL4) بر کیفیت اسپرم قوچ پس از انجماد و ذوب انجام شد. جمع آوری منی به مدت شش هفته و به صورت هفتگی از چهار قوچ بالغ با استفاده از واژن مصنوعی گرفته شد. منی با رقیق‌کننده‌های زرده تخم‌مرغ حاوی 1، 2 و 4 میکرومولار ALA و رقیق‌کننده زرده تخم‌مرغ بدون ALA (گروه کنترل) مخلوط و رقیق شد. تحرک، زنده‌مانی وعملکرد غشای اسپرم اسپرم پس از انجماد ارزیابی شد. نتایج این پژوهش نشان داد که گروه AL4 به طور معنی داری تحرک کل (3/2±2/69) و تحرک پیشرونده (7/3±6/46) بالاتری نسبت به سایر گروه‌ها داشت. در مقایسه با گروه کنترل، گروه AL4 به طور قابل توجهی یکپارچگی غشای پلاسمایی (9/1±6/72 در مقابل 9/1±4/51) و فعالیت غشای پلاسمایی (3/1±2/75 در مقابل 1/3±4/52) بالاتری را نشان داد. AL4 بالاترین درصد اسپرم‌های زنده (5/2±2/68) و کمترین درصد اسپرم‌های مرده (9/1±3/22) را نشان داد (P<0.05). بنابراین، به نظر می‌رسد که افزودن 4 میکرومولار به رقیق‌کننده انجمادی برپایه زرده تخم‌مرغ می‌تواند کیفیت و زندمانی اسپرم قوچ پس از انجماد را افزایش دهد. https://ijas.ut.ac.ir/article_109109_07d22fa4c3f9da63ddf39683e4eaa845.pdf

دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 Effects of different levels of vitamins and trace minerals in the diet on performance, immune response, hatchability and blood serum indices of broiler breeder hens اثرات سطوح مختلف ویتامین‌ها و عناصر معدنی کم‌مصرف در جیره بر عملکرد، پاسخ ایمنی، جوجه درآوری و شاخص‌های سِرُم خون مرغان مادر گوشتی 519 544 109179 10.22059/ijas.2026.407894.654112 FA رامین ولی زاده گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، ایران. 0009-0001-2873-9363 حسین جانمحمدی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، ایران. 0000-0002-2273-9995 اکبر تقی زاده گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، ایران. 0000-0002-9120-1662 مجتبی زاغری گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، ایران. 0000-0003-4440-3584 روح اله کیان فر گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، ایران. 0000-0003-3950-8963 صادق علیجانی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، ایران. 0000-0001-5839-2164 مجید علیایی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، ایران. 0000-0002-8764-2895 Journal Article 2025 12 09 The present study was conducted to investigate the effects of using different levels of vitamins and trace minerals in diets on performance, immunity, hatchability, and vitamin and mineral adequacy indices in broiler breeders. For this purpose, 520 broiler breeders aged 50 weeks were used for 12 weeks in a completely randomized design with 13 treatments and 4 replications, and 10 breeders in each replication, and one rooster for every 10 hens. The experimental treatments included two dietary nutrient recommendation based on Ross 308 parent stock and 4th Brazilian tables for poultry, three levels of 100, 80, and 60 percent vitamins and trace minerals based on Ross recommendation, and two levels of 100, 80 vitamins and trace minerals based on Brazilian table recommendations'. Experimental treatments included T1(RM100, RV100), T2(RM80, RV100), T3(RM60, RV100), T4(RM100, RV80), T5(RM80, RV80), T6(RM60, RV80), T7(RM100, RV60), T8(RM80, RV60), T9(RM60, RV60), T10(BM100, BV100), T11(BM80, BV100), T12(BM100, BV80), T13(BM80, BV80). The results showed that the experimental diets had a significant effect on egg mass, egg production percentage, number of chicks per hen in 12 weeks and feed consumption per chick produced (P<0.05). Similarly, the results showed that the percentage of first-grade chicks, the percentage of second-grade chicks and the energy consumed to produce one chick were significantly affected by the experimental diets (P<0.05). The results also showed that the experimental diets had a significant effect on the immunoglobulin M titer (P<0.05). The effects of experimental diets on serum levels of glutathione peroxidase (GPX), alanine amino transferase (ALT), and alkaline phosphatase (ALP) as indicators of vitamin and mineral adequacy had a significant effect (P<0.05). Overall, the results of the present experiment showed that based on hatchability percentage, treatment 4 (RM100, RV80), based on energy consumption for production of each chick, treatment 5 (RM80, RV80), and based on immunity, treatment 6 (RM60, RV80) were the most suitable options. However, considering that the need for hatchability percentage covers most of the needs of broiler breeders, based on hatchability percentage, treatment 4 (RM100, RV80) is the best option for providing vitamin and mineral supplements for broiler breeders. پژوهش حاضر به‌منظور بررسی اثرات استفاده از سطوح مختلف ویتامین‌ها و مواد معدنی کم‌مصرف در جیره‌های غذایی بر عملکرد، ایمنی، جوجه درآوری و شاخص‌های کفایت ویتامین و معدنی در مرغان مادر گوشتی انجام شد. بدین منظور از 520 قطعه مرغ مادر گوشتی با سن 50 هفتگی برای مدت 12 هفته در قالب طرح کاملاً تصادفی با 13 تیمار و 4 تکرار و 10 قطعه مرغ مادر داخل هر تکرار و به ازای هر 10 قطعه مرغ یک خروس استفاده شد. تیمارهای آزمایشی شامل دو استاندارد غذایی پایه راس 308 و جداول احتیاجات طیور برزیل (2017)، سه سطح 100، 80، 60 درصد ویتامین و مواد معدنی کم‌مصرف بر پایه راس و دو سطح 100، 80 ویتامینه و مواد معدنی کم‌مصرف بر پایه جدول برزیلی بود؛ که بدین شکل T1(RM100, RV100), T2(RM80, RV100), T3(RM60, RV100), T4(RM100, RV80), T5(RM80, RV80), T6(RM60, RV80), T7(RM100, RV60), T8(RM80, RV60), T9(RM60, RV60), T10(BM100, BV100), T11(BM80, BV100), T12(BM100, BV80), T13(BM80, BV80) گروه‌بندی شد. نتایج نشان داد که جیره‌های غذایی آزمایشی بر توده تخم‌مرغ تولیدی، درصد تولید تخم‌مرغ، تعداد جوجه به ازای هر مرغ در 12 هفته و خوراک مصرفی به ازای هر جوجه تولیدی تأثیر معنی‌دار داشت (P<0.05). همین‌طور نتایج نشان داد که درصد جوجه درجه‌یک، درصد جوجه درجه‌دو و انرژی مصرفی برای تولید یک جوجه به‌صورت معنی‌دار تحت تأثیر جیره‌های غذایی آزمایشی قرار داشتند (P<0.05). همچنین نتایج نشان داد که جیره‌های غذایی آزمایشی تأثیر معنی‌داری بر تیتر ایمونوگلوبولین‌‌M داشت (P<0.05). اثرات جیره‌های غذایی آزمایشی بر سطوح سِرُمی گلوتاتیون پراکسیداز (GPX)، آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و آلکالین فسفاتاز (ALP) به‌عنوان شاخص‌های کفایت ویتامینی و عناصر معدنی تأثیر معنی‌داری داشت (P<0.05). به‌طورکلی نتایج آزمایش حاضر نشان داد که بر مبنای درصد جوجه درآوری، تیمار 4 (RM100، RV80)، بر اساس انرژی مصرفی برای تولید هر جوجه تیمار 5 (RM80، RV80) و بر مبنای ایمنی تیمار 6 (RM60, RV80) مناسب‌ترین گزینه‌ها می‌باشند. اما با توجه به اینکه نیاز برای درصد جوجه درآوری، بیشتر نیازهای مرغ مادر گوشتی را پوشش می‌دهد بنابراین بر مبنای درصد جوجه درآوری تیمار 4 (RM100، RV80) بهترین گزینه برای تهیه مکمّل‌های ویتامینه و معدنی برای مرغان مادر گوشتی می‌باشد. https://ijas.ut.ac.ir/article_109179_77570d84879fb9798d07982ee1f1ad2f.pdf

دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 Sustainable Utilization of Molasses and Vinasses Multi-Nutrient Blocks in Pregnant Mehraban Ewes: Effects on Performance, Metabolism, and Environmental Footprint استفاده پایدار از بلوک های چند مغذی حاوی ویناس یا ملاس تغذیه میش های آبستن: عملکرد، متابولیسم و ردپای زیست محیطی 545 555 109200 10.22059/ijas.2026.411257.654129 FA سجاد قاسمی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0009-0003-0530-0053 داریوش علیپور گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0003-0133-788X حسن علی عربی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0002-6182-173X Journal Article 2026 02 24 The use of agricultural by-products in livestock feed is a sustainable strategy to reduce feed costs and environmental impacts. This study evaluated the effects of multinutrient blocks containing molasses and vinasses on growth performance, blood metabolites, rumen parameters, and environmental sustainability in pregnant Mehraban ewes. Sixty ewes were divided to three groups: a control group grazing without supplementation, groups supplemented with molasse-based multi-nutrient blocks (MMNB) or vinasse-based multi-nutrient blocks (VMNB) at 300 g/day. Over a 30-day period, body weight, blood parameters, and rumen fermentation characteristics were assessed. The results indicated no significant effect of MMNB or VMNB supplementation on body weight (P > 0.05). However, blood glucose decreased on day 15 in the supplemented groups (P<0.05), suggesting improved insulin sensitivity, while urea levels increased (P < 0.05), likely due to higher nitrogen intake. Ruminal ammonia nitrogen levels were elevated in both the treatment groups, reflecting enhanced protein degradation. From an environmental perspective, MMNB and VMNB reduced the water footprint by 53% and 56%, carbon emissions by 50% and 53%, and land use by 63% and 66%, respectively, compared with conventional concentrate feed. The observed changes in blood metabolites, including improved antioxidant status, indicate enhanced resilience to metabolic stresses that are common in tropical environments, such as heat and poor forage availability. These findings highlight the potential of molasse- and vinasse-based feed supplements in improving livestock sustainability without compromising animal performance. By repurposing agro-industrial waste into nutrient-rich feed, this strategy addresses critical challenges in livestock production, reducing reliance on resource-intensive crops, curbing emissions, and promoting circular agriculture. Farmers and policymakers can adopt these blocks to enhance food system resilience amid climate change. استفاده از محصولات جانبی کشاورزی در تغذیه دام، راهبردی پایدار برای کاهش هزینه‌های خوراک و اثرات زیست‌محیطی به شمار می‌رود. در این مطالعه، اثرات بلوک‌های چندمغذی حاوی ملاس و ویناس بر عملکرد رشد، متابولیت‌های خونی، شاخص‌های شکمبه و پایداری زیست‌محیطی در میش‌های آبستن نژاد مهربان بررسی شد. در مجموع، ۶۰ رأس میش به سه گروه تقسیم شدند: گروه شاهد که بدون مکمل در مرتع چرا می‌کرد، و دو گروه تیمار که به‌ترتیب با بلوک‌های چندمغذی بر پایه ملاس یا بر پایه ویناس به میزان ۳۰۰ گرم در روز دریافت کردند. در طول یک دوره ۳۰ روزه، وزن بدن، شاخص‌های خونی و ویژگی‌های تخمیر شکمبه مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که دادن بلوک ها اثر معنی‌داری بر وزن بدن نداشت (05/0<(P با این حال، غلظت گلوکز خون در روز پانزدهم در گروه‌های مکمل کاهش یافت (05/0<(P ، که می‌تواند نشان‌دهنده بهبود حساسیت به انسولین باشد، در حالی که سطح اوره خون افزایش یافت (05/0<(P که احتمالاً ناشی از دریافت بیشتر نیتروژن است. غلظت نیتروژن آمونیاکی شکمبه در هر دو گروه تیمار افزایش یافت که بیانگر افزایش تجزیه پروتئین در شکمبه است. از دیدگاه زیست‌محیطی، استفاده از بلوک‌های ملاس و ویناس در مقایسه با خوراک کنسانتره متداول، به‌ترتیب موجب کاهش ردپای آب به میزان ۵۳ و ۵۶ درصد، کاهش انتشار کربن به میزان ۵۰ و ۵۳ درصد و کاهش استفاده از زمین به میزان ۶۳ و ۶۶ درصد شد. تغییرات مشاهده‌شده در متابولیت‌های خونی، از جمله بهبود وضعیت آنتی‌اکسیدانی، نشان‌دهنده افزایش توان دام‌ها در مقابله با تنش‌های متابولیکی رایج در محیط‌های گرمسیری، مانند تنش گرمایی و محدودیت دسترسی به علوفه باکیفیت، است. این یافته‌ها بر توان مکمل‌های خوراکی مبتنی بر ملاس و ویناس در ارتقای پایداری دامپروری بدون به خطر انداختن عملکرد دام تأکید می‌کند. تبدیل ضایعات صنایع کشاورزی به خوراک‌های غنی از مواد مغذی، راهکاری مؤثر برای مواجهه با چالش‌های اساسی تولید دام است که ضمن کاهش وابستگی به محصولات پرمصرف منابع، انتشار آلاینده‌ها را محدود کرده و کشاورزی چرخشی را ترویج می‌دهد. کشاورزان و سیاست‌گذاران می‌توانند با به‌کارگیری این بلوک‌ها، تاب‌آوری سامانه‌های غذایی را در شرایط تغییرات اقلیمی افزایش دهند. https://ijas.ut.ac.ir/article_109200_b5834482cffa804ec757616dd7faf620.pdf