دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران علوم دامی ایران 2008-4773 57 3 2026 09 23 Effects of different levels of vitamins and trace minerals in the diet on performance, immune response, hatchability and blood serum indices of broiler breeder hens اثرات سطوح مختلف ویتامین‌ها و عناصر معدنی کم‌مصرف در جیره بر عملکرد، پاسخ ایمنی، جوجه درآوری و شاخص‌های سِرُم خون مرغان مادر گوشتی 519 544 109179 10.22059/ijas.2026.407894.654112 FA رامین ولی زاده گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، ایران. 0009-0001-2873-9363 حسین جانمحمدی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، ایران. 0000-0002-2273-9995 اکبر تقی زاده گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، ایران. 0000-0002-9120-1662 مجتبی زاغری گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، ایران. 0000-0003-4440-3584 روح اله کیان فر گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، ایران. 0000-0003-3950-8963 صادق علیجانی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، ایران. 0000-0001-5839-2164 مجید علیایی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، ایران. 0000-0002-8764-2895 Journal Article 2025 12 09 The present study was conducted to investigate the effects of using different levels of vitamins and trace minerals in diets on performance, immunity, hatchability, and vitamin and mineral adequacy indices in broiler breeders. For this purpose, 520 broiler breeders aged 50 weeks were used for 12 weeks in a completely randomized design with 13 treatments and 4 replications, and 10 breeders in each replication, and one rooster for every 10 hens. The experimental treatments included two dietary nutrient recommendation based on Ross 308 parent stock and 4th Brazilian tables for poultry, three levels of 100, 80, and 60 percent vitamins and trace minerals based on Ross recommendation, and two levels of 100, 80 vitamins and trace minerals based on Brazilian table recommendations'. Experimental treatments included T1(RM100, RV100), T2(RM80, RV100), T3(RM60, RV100), T4(RM100, RV80), T5(RM80, RV80), T6(RM60, RV80), T7(RM100, RV60), T8(RM80, RV60), T9(RM60, RV60), T10(BM100, BV100), T11(BM80, BV100), T12(BM100, BV80), T13(BM80, BV80). The results showed that the experimental diets had a significant effect on egg mass, egg production percentage, number of chicks per hen in 12 weeks and feed consumption per chick produced (P<0.05). Similarly, the results showed that the percentage of first-grade chicks, the percentage of second-grade chicks and the energy consumed to produce one chick were significantly affected by the experimental diets (P<0.05). The results also showed that the experimental diets had a significant effect on the immunoglobulin M titer (P<0.05). The effects of experimental diets on serum levels of glutathione peroxidase (GPX), alanine amino transferase (ALT), and alkaline phosphatase (ALP) as indicators of vitamin and mineral adequacy had a significant effect (P<0.05). Overall, the results of the present experiment showed that based on hatchability percentage, treatment 4 (RM100, RV80), based on energy consumption for production of each chick, treatment 5 (RM80, RV80), and based on immunity, treatment 6 (RM60, RV80) were the most suitable options. However, considering that the need for hatchability percentage covers most of the needs of broiler breeders, based on hatchability percentage, treatment 4 (RM100, RV80) is the best option for providing vitamin and mineral supplements for broiler breeders. پژوهش حاضر به‌منظور بررسی اثرات استفاده از سطوح مختلف ویتامین‌ها و مواد معدنی کم‌مصرف در جیره‌های غذایی بر عملکرد، ایمنی، جوجه درآوری و شاخص‌های کفایت ویتامین و معدنی در مرغان مادر گوشتی انجام شد. بدین منظور از 520 قطعه مرغ مادر گوشتی با سن 50 هفتگی برای مدت 12 هفته در قالب طرح کاملاً تصادفی با 13 تیمار و 4 تکرار و 10 قطعه مرغ مادر داخل هر تکرار و به ازای هر 10 قطعه مرغ یک خروس استفاده شد. تیمارهای آزمایشی شامل دو استاندارد غذایی پایه راس 308 و جداول احتیاجات طیور برزیل (2017)، سه سطح 100، 80، 60 درصد ویتامین و مواد معدنی کم‌مصرف بر پایه راس و دو سطح 100، 80 ویتامینه و مواد معدنی کم‌مصرف بر پایه جدول برزیلی بود؛ که بدین شکل T1(RM100, RV100), T2(RM80, RV100), T3(RM60, RV100), T4(RM100, RV80), T5(RM80, RV80), T6(RM60, RV80), T7(RM100, RV60), T8(RM80, RV60), T9(RM60, RV60), T10(BM100, BV100), T11(BM80, BV100), T12(BM100, BV80), T13(BM80, BV80) گروه‌بندی شد. نتایج نشان داد که جیره‌های غذایی آزمایشی بر توده تخم‌مرغ تولیدی، درصد تولید تخم‌مرغ، تعداد جوجه به ازای هر مرغ در 12 هفته و خوراک مصرفی به ازای هر جوجه تولیدی تأثیر معنی‌دار داشت (P<0.05). همین‌طور نتایج نشان داد که درصد جوجه درجه‌یک، درصد جوجه درجه‌دو و انرژی مصرفی برای تولید یک جوجه به‌صورت معنی‌دار تحت تأثیر جیره‌های غذایی آزمایشی قرار داشتند (P<0.05). همچنین نتایج نشان داد که جیره‌های غذایی آزمایشی تأثیر معنی‌داری بر تیتر ایمونوگلوبولین‌‌M داشت (P<0.05). اثرات جیره‌های غذایی آزمایشی بر سطوح سِرُمی گلوتاتیون پراکسیداز (GPX)، آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و آلکالین فسفاتاز (ALP) به‌عنوان شاخص‌های کفایت ویتامینی و عناصر معدنی تأثیر معنی‌داری داشت (P<0.05). به‌طورکلی نتایج آزمایش حاضر نشان داد که بر مبنای درصد جوجه درآوری، تیمار 4 (RM100، RV80)، بر اساس انرژی مصرفی برای تولید هر جوجه تیمار 5 (RM80، RV80) و بر مبنای ایمنی تیمار 6 (RM60, RV80) مناسب‌ترین گزینه‌ها می‌باشند. اما با توجه به اینکه نیاز برای درصد جوجه درآوری، بیشتر نیازهای مرغ مادر گوشتی را پوشش می‌دهد بنابراین بر مبنای درصد جوجه درآوری تیمار 4 (RM100، RV80) بهترین گزینه برای تهیه مکمّل‌های ویتامینه و معدنی برای مرغان مادر گوشتی می‌باشد. https://ijas.ut.ac.ir/article_109179_77570d84879fb9798d07982ee1f1ad2f.pdf